Dobre nawyki

Jednorazowe maseczki i rękawiczki

Gdy pandemia koronawirusa nabierała tempa, w mediach społecznościowych zaczęło pojawiać się coraz więcej zdjęć zużytych maseczek i rękawiczek porzuconych w miejscach publicznych w różnych zakątkach świata. Rekomendowane, aby wspierać ochronę przed zarażeniem się wirusem SARS-CoV-2, dziś rzucane gdzie popadnie stają się realnym zagrożeniem dla środowiska naturalnego i dla nas samych. Plastikowe butelki, puszki czy reklamówki regularnie wyrastają mi pod nogami podczas spacerów. Niestety spotkanie z maskami i rękawiczkami nawet w lesie było tylko kwestią czasu.

Wzgórze Gibralfaro w Maladze (Hiszpania).

Maseczki – nakazy i rekomendacje

Międzynarodowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca stosowanie maseczek osobom zdrowym tylko, gdy opiekują się chorymi na COVID-19, poza tym rekomenduje je osobom mającym katar lub kaszel. WHO twierdzi również, że ich używanie ma sens, gdy przestrzega się jednocześnie restrykcyjnych zasad mycia rąk wodą i mydłem lub środkiem na bazie alkoholu, a także odpowiednio się je zakłada, zdejmuje i utylizuje, a także nie dotyka podczas noszenia[1].  

W Polsce od 16. kwietnia obowiązuje nakaz zakrywania ust i nosa w przestrzeni publicznej, ale nie ma odgórnego obowiązku korzystania wyłącznie z masek. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów może do tego służyć maseczka jednorazowa lub materiałowa, chusta, apaszka lub szalik[2]. Polska ma jedne z najbardziej restrykcyjnych zasad w Europie dotyczących noszenia masek. Osoby wychodzące z domu bez ochrony mogą otrzymać mandat do 500 zł lub karę administracyjną od 5 do 30 tys.

Skuteczność używania masek budzi wiele wątpliwości, ale mimo to są one używane jako dodatkowe środki ostrożności. Zakrywanie ust i nosa w zamkniętych pomieszczeniach oraz w transporcie publicznym jest uzasadnione, ale czy ich zakładanie podczas spacerów lub uprawiania sportu na powietrzu z zachowaniem odpowiedniej odległości od innych osób ma sens? Zdania są podzielone.

Dla porównania Ministerstwo Zdrowia w Hiszpanii rekomenduje używanie maseczek chirurgicznych osobom zarażonym lub z objawami choroby, tym które miały kontakt z chorym i opiekunom osób zarażonych, a także osobom z grupy podwyższonego ryzyka. Maseczki higieniczne, czyli produkty niesanitarne produkcji komercyjnej lub własnej, zaleca się, gdy nie jest możliwe zachowanie bezpiecznej odległości między osobami np. podczas dojazdów do pracy, zakupów lub w przestrzeniach zamkniętych*. Maski należy używać także podczas korzystania z transportu publicznego[3].

W rękawiczkach na zakupy

Choć Międzynarodowa Organizacja Zdrowia (WHO) wskazuje na większą skuteczność ochrony przed wirusem poprzez mycie rąk mydłem i wodą lub środkiem dezynfekującym niż noszeniem gumowych rękawiczek, stały się one towarem równie pożądanym jak maseczki. WHO dodatkowo tłumaczy, że na rękawiczkach można przenosić wirusa, a dotykając twarzy brudną rękawiczką doprowadzić do zakażenia.

WHO nie wspomina też o konieczności zakładania rękawiczek podczas robienia zakupów spożywczych. Rekomendowane jest zachowanie co najmniej jednometrowego odstępu od innych osób, nie dotykanie oczu, ust i nosa, a także solidne umycie rąk po powrocie do domu i wyłożeniu produktów. Podkreśla się, że nie ma udowodnionych przypadków zarażenia koronawirusem poprzez kontakt z jedzeniem lub opakowaniami produktów[4].

Produkcja i wyrzucanie maseczek

Najczęściej stosowanym materiałem do produkcji jednorazowych masek jest polipropylen o gęstości 20 lub 25 gramów na metr kwadratowy. Maski mogą być również wykonane z polistyrenu, poliwęglanu, polietylenu lub poliestru. Materiał maski o masie 20 g /m2 jest wytwarzany w tzw. procesie “spunbond”, który polega na wytłaczaniu stopionego plastiku na przenośnik. Materiał jest wytłaczany w postaci wstęgi, w której pasma łączą się ze sobą podczas chłodzenia. Tkanina o gramaturze 25 g /m2 jest wytwarzana za pomocą tzw. technologii “meltblown”, w której tworzywo sztuczne jest wytłaczane przez matrycę z setkami małych dysz i wdmuchiwane gorącym powietrzem tak, aby stały się drobnymi włóknami[5].

Pomimo tego, że maseczki i rękawiczki produkuje się z tworzyw sztucznych bądź gumy, jako środki ochrony osobistej nie podlegają recyklingowi. W Polsce uznaje się je za odpady komunalne. Zgodnie z tą zasadą osoby zdrowe korzystające z masek i rękawiczek powinny wyrzucać je do śmieci zmieszanych[6]. Dla osób przebywających na kwarantannie oraz w izolacji Minister Klimatu i Główny Inspektor Sanitarny przygotował specjalne wytyczne dotyczące tego, jak właściwie składować i wyrzucać maski i rękawiczki oraz jak przekazywać je gminom odpowiedzialnym za ich odbiór. Wytyczne znajdziesz tutaj.

Maseczki i rękawiczki nas zalewają

Tak, jak świat nie był przygotowany na pandemię, tak samo nie zdaje egzaminu z ogarniania powstałych przy jej okazji odpadów. Używanie jednorazowych środków ochrony osobistej, które są w tej chwili priorytetem, powinno iść w parze z odpowiedzialnym ich utylizowaniem. Obecna pandemia prędzej czy później się skończy, ale zużyte maseczki i rękawiczki nie znikną tak szybko. Dołączą do fali innych plastikowych śmieci i będą rozkładać się w środowisku przez setki lat.

Jak szacuje WWF: “każdego roku do oceanu dostaje się 13 milionów ton plastiku, co między innymi zabija milion ptaków i ponad 100 tysięcy zwierząt morskich rocznie. Pod wpływem promieniowania ultrafioletowego i erozji mechanicznej (wiatr, grawitacja, temperatura) cząstki plastiku ulegają coraz większemu rozdrobnieniu, a tak powstały mikroplastik, spożywany przez ryby i inne dzikie zwierzęta morskie, wraca do globalnego łańcucha pokarmowego. Niestety, potwierdza się to, co już od dawna podejrzewaliśmy, tworzywa sztuczne ostatecznie docierają też do naszych żołądków”[7]. Czy maski i rękawiczki spotka taki sam los?

Choć przepisy dotyczące bezpieczeństwa i ochrony osobistej na czas pandemii ulegają już w wielu krajach rozluźnieniu, to dziś trudno jest przewidzieć, jak długo maseczki i rękawiczki będą kupowane na masową skalę. Niemożliwym jest też oszacowanie, ile z nich trafi ostatecznie do środowiska, zamiast do utylizacji. Doniesienia ze świata nie pozostawiają jednak cienia wątpliwości: rosnące zapotrzebowanie na te produkty, a co za tym idzie często nieodpowiedzialne z nich korzystanie, może spowodować zanieczyszczenie na poziomie globalnym.

Już pod koniec lutego organizacja OceansAsia pokazała nagranie przedstawiające zużyte maseczki znalezione na brzegach niewielkich Wysp Soko znajdujących się u wybrzeży Wyspy Lantau w Hongkongu. Organizacja monitoruje te miejsca, badając pochodzenie docierających tam odpadów z tworzyw sztucznych. Wśród zalegających na plażach szczątków zwierząt morskich oraz masy innych śmieci maseczki były nowością[8].

W połowie marca informację o tym, że na plażach w Hongkongu znajdowane są zużyte maski podała do wiadomości Agencja Reuters. Wskazywano na to, że ogromne ilości masek są nieodpowiednio utylizowane. Trafiają do morza, w którym stwarzają zagrożenie dla morskich zwierząt, mogących mylić je z pożywieniem. Cytowany przez agencję Gary Stokes, założyciel OceansAsia, przyznał, że początkowo znalazł na plaży niezamieszkałych wysp Soko 70 zużytych maseczek na odcinku 100 metrów. Gdy wrócił po tygodniu ponownie zebrał ponad 30, co uznał za alarmujące. Analogiczna sytuacja ma miejsce na innych plażach gęsto zaludnionego Hongkongu (7,5 miliona mieszkańców), który od lat zmaga się z zanieczyszczeniem środowiska przez plastik. Bardzo niewiele śmieci jest tam poddawanych recyklingowi, a około 70% z 6 milionów ton odpadów rocznie trafia na wysypiska śmieci[9].

OceansAsia

Maria Algarra, założycielka Clean This Beach Up na Florydzie, z końcem marca ruszyła na Instagramie z akcją #TheGloveChallenge, która polega na oznakowywaniu zdjęć zużytych rękawiczek wyrzuconych w miejscach publicznych. Jak się okazało, problem jest globalny, a zdjęcia pochodzą nie tylko ze Stanów Zjednoczonych, ale z Włoch, Niemiec, Hiszpanii, Francji, Portugalii, Nowej Zelandii. Autorka akcji z niedowierzaniem wspominała nagranie wideo przesłane przez dziewczynę, która znalazła ponad 30 zużytych rękawiczek idąc od swojego samochodu do drzwi sklepu, w którym zamierzała zrobić zakupy[10].

maseczki i rękawiczki

Sytuacja w Polsce wcale nie jest lepsza. Portale informacyjne wielu miast donoszą, że prawdziwą zmorą stały się foliowe rękawiczki używane w marketach i sklepach, które klienci wyrzucają gdzie popadnie po zrobieniu zakupów. Wiatr porywa je również z przysklepowych koszy i roznosi po całej okolicy. Leżą na parkingach, chodnikach, trawnikach i w krzakach. Zdarza się też, że ptaki szukające pożywienia wyciągają rękawiczki i maseczki spośród innych śmieci. Rozwiązaniem mogłoby być wrzucanie ich zawsze do zamykanych śmietników, których przy sklepach niestety brakuje. Rozrzucone środki ochrony osobistej nie tylko zanieczyszczają środowisko, ale mogą stwarzać zagrożenie, roznosząc niebezpieczne patogeny.

Nowe życie użytej maseczki

Państwa powinny systemowo podchodzić do problemu, edukować swoich obywateli i obywatelki w zakresie właściwej utylizacji masek i rękawiczek oraz wyposażyć ich w odpowiednie do tego narzędzia, chociażby zapewnić specjalnie oznakowane śmietniki w miejscach publicznych. Co my możemy zrobić? Dbać o to, aby zużyte produkty trafiały do kosza, stosować maski i rękawiczki wielokrotnego użytku.

Możliwość sterylizacji i ponownego wykorzystywania maseczek w placówkach służby zdrowia i instytucjach opieki byłaby krokiem milowym w walce z odpadami w czasie obecnej pandemii i w przyszłości. I tu pozytywne zaskoczenie. Takie rozwiązanie wypracował zespół z Uniwersytetu Technicznego w Delft w Holandii. Maski są do nich przewożone i poddawane sterylizacji z uwzględnieniem rygorystycznego protokołu przygotowawczego. Finalne po 15 minutach spędzonych w 121°C jak nowe trafiają ponownie do obiegu, a proces recyklingu użytych masek może być powtarzany pięciokrotnie. Skuteczność i bezpieczeństwo potwierdzają przeprowadzone badania. W ten sam sposób można by dawać nowe życie maskom we wszystkich krajach Unii Europejskiej[11]. A może z czasem również poza nią?

Ten innowacyjny projekt pomógłby w znacznym stopniu ograniczyć masową produkcję masek, wyposażałby szpitale i ośrodki pomocy w niezbędne środki ochrony tu i teraz bez konieczności zamawiania ich i transportowania z drugiego końca świata. Jednocześnie zmniejszyłby generowanie niebezpiecznych odpadów, wspierając tym samym ochronę środowiska naturalnego.

*Aktualizacja przepisów w Hiszpanii: od dnia 20. maja 2020 r. użycie maseczek jest obowiązkowe w przestrzeni publicznej, na świeżym powietrzu i w jakimkolwiek zamkniętym pomieszczeniu publicznym albo które jest otwarte dla publiki, zawsze gdy nie jest możliwe zachowanie co najmniej 2 metrów odległości od innych osób [12].


Jeśli masz ochotę podzielić się doświadczeniami z podróży lub zainspirować innych do działania w zakresie ochrony przyrody, praw zwierząt i weganizmu, dołącz do grupy Ethical Travellers – tu i tam, weganizm, zero waste. Odwiedź również profil Ethical Travellers.


Źródła:

[1]https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public/when-and-how-to-use-masks?fbclid=IwAR3mX593SBL3sdaffFZ74W1abdTisJrkmJvLCKx3iOQTDQxGq0O17hI6Qzo (dostęp: 10.05.2020 r.)

[2]https://www.gov.pl/web/koronawirus/zaslon-usta-i-nos (dostęp: 10.05.2020 r.)

[3]https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:tBX94XEZbsUJ:https://www.mscbs.gob.es/profesionales/saludPublica/ccayes/alertasActual/nCov-China/documentos/Recomendaciones_uso_mascarillas_ambito_comunitario.pdf+&cd=1&hl=pl&ct=clnk&gl=es&client=firefox-b-d (dostęp: 11.05.2020 r.)

[4]https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public (dostęp: 10.05.2020 r.)

[5]https://www.thomasnet.com/articles/other/how-surgical-masks-are-made/ (dostęp: 11.05.2020 r.)

[6]https://www.gov.pl/web/klimat/wytyczne-ws-postepowania-z-odpadami-w-czasie-wystepowania-zakazen-koronawirusem-sars-cov-2 (dostęp: 10.05.2020 r.)

[7]https://www.wwf.pl/aktualnosci/swiatowy-dzien-oceanow (dostęp: 11.05.2020 r.)

[8]http://oceansasia.org/beach-mask-coronavirus/ (dostęp: 10.05.2020 r.)

[9]https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-hongkong-environme/discarded-coronavirus-masks-clutter-hong-kongs-beaches-trails-idUSKBN20Z0PP (dostęp: 10.05.2020 r.)

[10]https://www.independent.co.uk/news/coronavirus-masks-gloves-oceans-pollution-waste-a9469471.html (dostęp: 10.05.2020 r.)

[11]https://www.tudelft.nl/en/stories/articles/recycling-mouth-masks/ (dostęp: 11.05.2020 r.)

[12]https://www.boe.es/diario_boe/txt.php?id=BOE-A-2020-5142 (dostęp 21.05.2020 r.)

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x